Het BPM-model uitgelegd: van taakniveau tot integrale ketensturing

Het BPM-model geeft organisaties een gestructureerde aanpak voor het invoeren en verbeteren van Business Process Management. Het model koppelt bedrijfsdoelen aan de randvoorwaarden die per sturingsniveau nodig zijn, zodat duidelijk wordt waar een organisatie nu staat en wat de volgende stap is. Bij Ondernemersvizier zien we dat dit model juist waardevol is omdat het geen blauwdruk oplegt, maar de eigen volwassenheid van een organisatie als vertrekpunt neemt.

Vier niveaus van processturing

Het BPM-model is opgebouwd rond vier niveaus, elk met een eigen sturingsfocus en bijbehorende randvoorwaarden. De niveaus bouwen op elkaar voort: een hogere trede is alleen bereikbaar als de voorwaarden van de lagere treden zijn vervuld.

Dat klinkt logisch, maar in de praktijk slaan veel organisaties stappen over. Ze implementeren procesmodellering op afdelingsniveau terwijl de basis, heldere taakverantwoordelijkheden op niveau 1, nog niet op orde is. Het BPM-model maakt dit probleem zichtbaar voordat het kostbaar wordt.

De vier niveaus zijn:

  1. Sturing op taken De organisatie is functioneel georganiseerd en wordt primair gestuurd op jaarplannen, budgetten en aantallen fte’s. Processen spelen nauwelijks een rol in de dagelijkse aansturing.
  2. Sturing op werkprocessen De organisatie blijft functioneel ingericht, maar groeit het besef dat processturing de resultaten van een afdeling beter voorspelbaar en realiseerbaar maakt. Processen worden beschreven en gevolgd.
  3. Sturing op samenhang De organisatie is te kenmerken als procesgericht. Processturing is hier leidend ten opzichte van functionele sturing, en afdelingsgrenzen zijn ondergeschikt aan het klantproces.
  4. Sturing op integrale keten Ketenpartijen functioneren als gelijkwaardige partijen in een samenwerkingsverband. De organisatie stuurt niet alleen op interne processen, maar ook op de processen die zij samen met externe partijen uitvoert.

Elk niveau stelt andere eisen aan leiderschap, systemen en cultuur. Een organisatie die niveau 3 wil bereiken zonder niveau 2 volledig te hebben ingericht, loopt vast op ontbrekende randvoorwaarden die alsnog ingevuld moeten worden.

Waar het model op is gebaseerd

Het BPM-model is ontwikkeld op basis van ervaringen binnen de financiële en publieke sector. Dat is geen toeval. Juist in die sectoren is de druk om processen aantoonbaar beheersbaar te maken groot, en zijn de gevolgen van slechte processturing direct zichtbaar in kosten, doorlooptijden en klanttevredenheid.

Het model richt zich specifiek op organisaties die worstelen met de invoering van Business Process Management. In plaats van een ideaalmodel te beschrijven, erkent het dat elke organisatie ergens begint en dat de weg naar hogere niveaus stap voor stap gaat. Dat maakt het bruikbaarder dan generieke procesframeworks die uitgaan van een volwassen vertrekpunt.

De BPM-scan als meetinstrument

De BPM-scan stelt vast waar een organisatie nu staat op het gebied van procesmanagement. De scan is rechtstreeks afgeleid van het BPM-model en gebruikt dezelfde niveaulogica, maar richt zich op meten in plaats van sturen.

De scan werkt vanuit vier perspectieven:

  • Strategisch perspectief In hoeverre zijn bedrijfsdoelen vertaald naar procesdoelstellingen?
  • Managementperspectief Hoe stuurt het management op processen en procesresultaten?
  • Veranderperspectief Is de organisatie in staat procesverbeteringen structureel door te voeren?
  • Operationeel perspectief Worden processen op de werkvloer ook daadwerkelijk gevolgd en verbeterd?

Door al deze perspectieven samen te brengen, geeft de scan een volledig beeld van de procesvolwassenheid. Een hoge score op het strategisch perspectief terwijl het operationeel perspectief achterblijft, wijst bijvoorbeeld op een uitvoeringsprobleem, niet op een strategisch tekort.

Hoe u het model in de praktijk toepast

Het toepassen van het BPM-model begint bij eerlijk vaststellen op welk niveau de organisatie zich nu bevindt. Dat is stap één, en hij wordt te vaak overgeslagen. Zonder die nulmeting is elke verbeteractie een gok.

Een praktische aanpak ziet er als volgt uit:

  1. Voer de BPM-scan uit Breng de huidige positie in kaart op alle vier de perspectieven. Doe dit met mensen uit verschillende lagen van de organisatie, niet alleen met het management.
  2. Bepaal het gewenste niveau Formuleer op basis van de bedrijfsdoelstellingen welk sturingsniveau de organisatie over twee tot drie jaar wil bereiken.
  3. Inventariseer de randvoorwaarden Welke randvoorwaarden van de tussenliggende niveaus zijn nog niet ingevuld? Maak dit expliciete een lijst.
  4. Stel een gefaseerd plan op Werk de ontbrekende randvoorwaarden per niveau af voordat u naar het volgende niveau stapt. Parallelle trajecten zijn mogelijk, maar alleen als de basisrandvoorwaarden al zijn geborgd.
  5. Herhaal de scan Voer de BPM-scan periodiek opnieuw uit om voortgang te meten en bij te sturen waar nodig.

Bij Ondernemersvizier benadrukken we dat het model zijn waarde verliest als het alleen op papier bestaat. De kracht zit in het consequent terugkoppelen van stuurinformatie naar de niveaus waar die informatie thuishoort.

Wanneer het model minder goed past

Het BPM-model is het meest effectief in organisaties met enige omvang, waar processen meerdere afdelingen of ketenpartijen doorkruisen. Voor zeer kleine organisaties met weinig procesvariatie is de gelaagdheid van het model zwaarder dan de winst die het oplevert.

Ook bij organisaties die werken met sterk wisselende, projectmatige opdrachten is directe toepassing minder vanzelfsprekend. De onderliggende principes, doelen koppelen aan processturing en randvoorwaarden per niveau invullen, blijven waardevol, maar de niveaustructuur vraagt dan om aanpassing aan de eigen context.

Foto van Lisa de Bruin
Lisa de Bruin

Lisa de Bruin richt zich op werk en software. Ze verdiept zich in de tools en werkwijzen die het dagelijks werk makkelijker maken, van planning en samenwerking tot automatisering. Daarbij kijkt ze kritisch naar wat een oplossing echt oplevert, voorbij de beloftes van de makers.