Een customer journey map opstellen die je bedrijf echt verder helpt

Een customer journey map laat zien wat een klant ervaart vanaf het moment dat hij een probleem herkent tot lang na de aankoop. Het is geen marketingdocument, maar een analyse-instrument. Wie het goed gebruikt, ontdekt waar klanten afhaken, wat hen enthousiasmeert en welke interne processen die ervaring bepalen.

Wat een customer journey map precies in kaart brengt

De kaart bestaat uit fasen, contactmomenten, acties, emoties en knelpunten. Elke fase vertegenwoordigt een stap die de klant doorloopt, van bewustwording tot loyaliteit. Per fase leg je vast wat de klant doet, denkt en voelt.

Het onderscheid tussen acties en emoties is cruciaal. Een klant kan technisch gezien een formulier foutloos invullen maar zich ondertussen gefrustreerd voelen omdat hij niet begrijpt waarom bepaalde informatie nodig is. Die frustratie zie je niet in conversiecijfers, maar wel in een customer journey map.

De meest gebruikte fasen zijn:

  • Bewustwording: de klant ontdekt dat hij een probleem of behoefte heeft
  • Overweging: hij vergelijkt oplossingen en aanbieders
  • Beslissing: de aankoop of opdracht wordt geplaatst
  • Gebruik: de klant ervaart het product of de dienst
  • Loyaliteit: hij besluit terug te komen of door te verwijzen

Niet elk bedrijf heeft alle vijf de fasen even relevant. Een abonnementsdienst besteedt veel aandacht aan de loyaliteitsfase, terwijl een bouwbedrijf zich misschien het meest focust op de beslissingsfase.

Goede voorbereiding bepaalt de kwaliteit van de kaart

De customer journey map is zo goed als de informatie waarop hij gebaseerd is. Wie de kaart invult op basis van aannames, maakt eigenlijk een interne wenskaart in plaats van een klantkaart. Dat klinkt logisch, maar in de praktijk slaan veel teams deze stap over.

Verzamel eerst kwalitatieve data. Voer gesprekken met tien tot vijftien bestaande klanten en stel open vragen over hun ervaring. Wat zochten ze op het moment dat ze bij jou uitkwamen? Wat twijfelden ze? Welk moment gaf de doorslag? Combineer dit met kwantitatieve data zoals klanttevredenheidsscores, retentiepercentages en uitstappunten in je website-analyse.

Beperk de eerste kaart tot één persona. Een persona is een samengesteld klantprofiel gebaseerd op echte patronen uit je klantgesprekken, geen fictief personage. Drie kenmerken die een persona concreet maken:

  • Een specifieke situatie of aanleiding waardoor hij op zoek gaat naar een oplossing
  • Concrete informatiekanalen die hij gebruikt, zoals LinkedIn, vakbladen of mond-tot-mondreclame
  • Een besliscriterium dat zwaarder weegt dan prijs, zoals levertijd of persoonlijk contact

De kaart bouwen in vijf stappen

Een werkbare customer journey map maak je niet in één vergadering, maar in een gestructureerd proces van een tot twee weken. Bij Ondernemersvizier zien we dat teams die haast maken in de bouwfase, later de kaart vaker laten voor wat die is.

  1. Stel de persona vast op basis van klantgesprekken, niet op basis van gevoel. Noteer de motivaties, twijfels en verwachtingen die terugkomen.
  2. Benoem de fasen die relevant zijn voor jouw klant en jouw bedrijfstype. Schrap fasen die niet van toepassing zijn.
  3. Inventariseer alle contactmomenten per fase. Denk ook aan indirecte momenten zoals een Google-recensie lezen of een gesprek met een collega die jou al kent.
  4. Noteer de emoties per moment op een schaal van negatief naar positief. Teken desnoods een lijn die de emotionele beleving door de tijd heen laat zien.
  5. Identificeer knelpunten en koppel aan elk knelpunt een verbeteractie met naam en datum.

Emoties visualiseren als kernonderdeel

De emotiecurve is het onderdeel dat de meeste inzichten oplevert. Je tekent een lijn door alle fasen heen, met positieve emoties boven de middenas en negatieve eronder. Pieken omhoog zijn momenten van vertrouwen of enthousiasme, pieken omlaag zijn momenten van twijfel, irritatie of verwarring.

Een negatieve piek vlak voor de aankoop is alarmerend, zelfs als de klant uiteindelijk toch koopt. Hij koopt ondanks de slechte ervaring, niet dankzij het proces. Dat is een kwetsbaar moment dat bij een kleine extra drempel wel tot afhaken leidt.

Kijk ook naar het hoogste punt in de curve. Dat moment verdient aandacht en versterking, want tevreden klanten op dat punt zijn het meest geneigd om anderen door te verwijzen.

Van kaart naar actie

Een customer journey map die in een la verdwijnt, heeft geen waarde. De echte winst zit in wat er na het tekenen gebeurt. Elk knelpunt in de kaart is een verbeterkans, maar niet alle knelpunten zijn even urgent of haalbaar om op te lossen.

Prioriteer op twee dimensies: hoe groot is de impact op de klantbeleving, en hoeveel moeite kost de aanpassing intern. Verbeteringen met hoge impact en lage inspanning pak je als eerste aan. Bij Ondernemersvizier noemen we dit de snelle winsten die ook draagvlak creëren voor grotere veranderingen later.

Plan een reviewmoment drie maanden na de implementatie van verbeteringen. Meet of klanttevredenheidsscores op de verbeterde contactmomenten zijn gestegen. Een goede manier om dat te meten is een korte enquête direct na het contactmoment, met maximaal drie vragen en een schaalscore van 1 tot 10.

Veelgemaakte fouten bij het gebruik van de kaart

De meest voorkomende fout is te veel persona’s tegelijk willen bedienen. Drie persona’s in één kaart leidt tot een gemiddelde kaart die voor niemand klopt. Begin altijd met de meest waardevolle klantgroep.

Een tweede valkuil is focussen op de eigen processen in plaats van op de klantbeleving. De kaart heet niet voor niets een journey map: het gaat om de route die de klant ervaart, niet om de interne afhandeling. Die interne processen mogen zichtbaar zijn als achterlaag, maar bepalen niet de structuur van de kaart.

Tot slot onderschatten veel teams de waarde van het proces zelf. De gesprekken die je voert met collega’s uit verschillende afdelingen om de kaart te vullen, brengen vaak al inzichten op die losstaan van de kaart. Twee mensen die het klantcontact vanuit een ander perspectief beschrijven en merken dat ze het niet eens zijn, ontdekken een probleem dat al jaren onzichtbaar was.

Foto van Lisa de Bruin
Lisa de Bruin

Lisa de Bruin richt zich op werk en software. Ze verdiept zich in de tools en werkwijzen die het dagelijks werk makkelijker maken, van planning en samenwerking tot automatisering. Daarbij kijkt ze kritisch naar wat een oplossing echt oplevert, voorbij de beloftes van de makers.