De pareto-analyse helpt je te bepalen welke problemen of oorzaken de meeste aandacht verdienen. In plaats van alle knelpunten tegelijk aan te pakken, richt je je op de kleine groep oorzaken die het grootste deel van het probleem veroorzaakt. Dat klinkt eenvoudig, maar in de praktijk slaan veel organisaties deze stap over en verdelen ze hun tijd gelijkmatig over alle problemen.
Het principe achter de 80/20 regel
Vilfredo Pareto, een Italiaanse econoom uit de 19e eeuw, constateerde dat 80% van het vermogen in Italië in bezit was van slechts 20% van de Italiaanse burgers. Uit deze observatie groeide een breder principe: een klein aantal oorzaken is verantwoordelijk voor het grootste deel van de resultaten.
Joseph M. Juran introduceerde dit principe in de 20ste eeuw in de wereld van kwaliteitsbeheersing. Hij maakte het één van de vijf leidende principes in zijn model en introduceerde het onderscheid tussen de ‘vital few’ (20%) en de ‘useful many’ (80%). Het principe heeft sindsdien zijn weg gevonden naar procesoptimalisatie, bedrijfsanalyse en klachtenbeheer.
De pareto-analyse is technisch gezien een statistische techniek voor discrete metingen, gebaseerd op de Zipf-distributie. In de praktijk hoef je geen statisticus te zijn om er mee te werken.
Waar je een pareto-analyse voor gebruikt
De analyse is breed inzetbaar, zowel voor interne processen als voor commerciële vraagstukken. Veel toepassingen draaien om het vinden van de oorzaak achter een hardnekkig probleem, maar de logica werkt ook andersom: welke 20% van je inspanningen levert 80% van de omzet op?
Concrete toepassingen zijn onder andere:
- Procesoptimalisatie en procesverbetering binnen productie of dienstverlening
- Klachtenanalyse: 20% van de klachtcategorieën veroorzaakt doorgaans 80% van het totale aantal klachten
- Omzetanalyse: 20% van de klanten of producten kan 80% van de omzet bepalen
- Kwaliteitsbeheersing, onder andere in de Define, Measure, Analyze en Improve fases van een Lean Six Sigma DMAIC-project
Bij Ondernemersvizier zien we dat organisaties de meeste waarde halen uit de analyse wanneer ze hem inzetten op een concreet, afgebakend probleem in plaats van op de hele organisatie tegelijk.
De vier stappen van een pareto-analyse
Een pareto-analyse volg je in een vaste volgorde. Afwijken van die volgorde leidt al snel tot een vertekend beeld, omdat scores pas zinvol zijn als je de problemen al hebt gegroepeerd.
- Identificeer alle problemen. Zet elk probleem of elke oorzaak die je kent op een rij. Wees zo specifiek mogelijk: vage categorieën zoals ‘communicatieproblemen’ leveren weinig op.
- Bepaal de urgentie. Stel vast welk criterium je gebruikt om problemen te wegen, bijvoorbeeld het aantal keren dat een fout optreedt, de kosten die ermee gepaard gaan of de impact op de klant.
- Ken scores toe aan elk probleem. Geef elk probleem een waarde op basis van het gekozen criterium. Zo maak je de zwaarte van elk knelpunt vergelijkbaar.
- Groepeer de problemen. Breng vergelijkbare oorzaken samen. Daarna wordt duidelijk welke groep de hoogste totaalscore heeft en dus de meeste aandacht verdient.
Begin vervolgens met de oorzaak of groep met de hoogste score. Dat is de plek waar je investering het meeste rendement oplevert.
Een pareto-grafiek maakt het inzicht zichtbaar
De pareto-grafiek vertaalt de analyse naar een visueel overzicht. De grafiek combineert een staafdiagram, waarbij elke staaf een oorzaak of categorie vertegenwoordigt van groot naar klein, met een gebogen lijn die het cumulatieve resultaat toont. Aan die lijn zie je direct hoeveel procent van het totale probleem je oplost als je de eerste twee of drie oorzaken aanpakt.
Een concreet voorbeeld uit de productieomgeving maakt dit duidelijk. Stel dat je alle fouten in een fabricageproces analyseert en de volgende verdeling vindt:
- Onjuiste kalibratie van machines: 45% van de fouten
- Onvoldoende getraind personeel: 25% van de fouten
- Slechte kwaliteit van grondstoffen: 15% van de fouten
- Verkeerd onderhoud van apparatuur: 10% van de fouten
- Overige oorzaken: 5% van de fouten
De eerste twee oorzaken samen verklaren al 70% van alle fouten. Door uitsluitend de kalibratie en de training aan te pakken, los je het grootste deel van het probleem op zonder alle andere oorzaken tegelijk te hoeven aanpakken. De grafiek maakt die keuze inzichtelijk voor iedereen die betrokken is bij het besluit.
Efficiëntie als resultaat van focus
De voornaamste voordelen van de pareto-analyse zijn efficiëntie, tijdsbesparing en focus. Die drie hangen samen: wie weet welke 20% van de oorzaken het meeste gewicht heeft, verspilt geen tijd aan de resterende 80%.
Dat geldt ook voor commerciële beslissingen. Als 20% van je klanten 80% van de omzet oplevert, is het de moeite waard om te onderzoeken wat die klanten gemeen hebben en hoe je meer van zulke relaties opbouwt. Hetzelfde geldt voor producten of diensten: een klein deel van het assortiment draagt vaak onevenredig veel bij aan het totaal.
Bij Ondernemersvizier benadrukken we dat de analyse geen eenmalige exercitie is. Problemen en oorzaken verschuiven, zeker na verbeteringen. Een tweede analyse na een paar maanden laat zien of de aanpak heeft gewerkt en welke oorzaken nu bovenaan staan.


